Η επικοινωνία και ο ρόλος της λογοθεραπείας στην άνοια

Οι άνοιες αποτελούν ένα φάσμα νευροεκφυλιστικών νοσημάτων που επηρεάζουν προοδευτικά τη μνήμη, τη γλώσσα, την προσοχή, τις εκτελεστικές λειτουργίες και την επικοινωνία. Οι αλλαγές αυτές έχουν άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής και στη λειτουργικότητα του ατόμου, καθώς επηρεάζουν την αυτονομία, την κοινωνική συμμετοχή και τις καθημερινές δραστηριότητες. Συχνότερες μορφές άνοιας είναι η νόσος Alzheimer, η μετωποκροταφική άνοια και η πρωτογενής προοδευτική αφασία.

Γνωστικές δυσκολίες
Τα άτομα με άνοια παρουσιάζουν συχνά δυσκολίες στη μνήμη (ιδίως τη βραχυπρόθεσμη και την αναγνωστική μνήμη), στον προσανατολισμό ως προς τον χρόνο, τον χώρο και τα πρόσωπα, στην προσοχή και τη συγκέντρωση, στην αναγνωστική ευχέρεια και στις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως ο σχεδιασμός, η οργάνωση και η επίλυση προβλημάτων.

Γλωσσικές και επικοινωνιακές δυσκολίες
Παράλληλα, εμφανίζονται δυσκολίες στη γλώσσα και στην επικοινωνία, όπως δυσκολία στην κατονομασία αντικειμένων, δυσκολία στην εκτέλεση εντολών, προβλήματα στην παραγωγή γραπτού λόγου, φωνολογικά λάθη, καθώς και διαταραχές στην πραγματολογία. Οι επικοινωνιακές αυτές δυσκολίες συχνά οδηγούν σε κοινωνική απόσυρση, απομόνωση, συναισθηματική επιβάρυνση και μείωση της ποιότητας ζωής.

Αξιολόγηση
Η αξιολόγηση περιλαμβάνει εργαλεία όπως το Mini Mental State Examination (MMSE), το Montreal Cognitive Assessment (MoCA), το ACE-III και το Clinical Dementia Rating (CDR), τα οποία συμβάλλουν στην εκτίμηση των γνωστικών λειτουργιών και στον καθορισμό των σταδίων ήπιο, μέτριο και σοβαρό. Η λογοθεραπευτική αξιολόγηση εστιάζει επιπλέον στη γλώσσα, την επικοινωνία και την πραγματολογία.

Ο ρόλος της λογοθεραπείας
Η λογοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα στη διαχείριση της άνοιας, με ουσιαστική συμβολή στη διατήρηση της επικοινωνίας, της λειτουργικότητας και της ποιότητας ζωής των ατόμων που ζουν με τη νόσο. Μέσα από εξατομικευμένα προγράμματα νοητικής ενδυνάμωσης, στοχευμένες παρεμβάσεις για τη διατήρηση ή και τη βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων, καθώς και στρατηγικές υποστήριξης της επικοινωνίας, η λογοθεραπεία ανταποκρίνεται στις σύνθετες ανάγκες των ασθενών σε όλα τα στάδια της νόσου.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση της επικοινωνιακής ικανότητας στην καθημερινή ζωή, ώστε το άτομο με άνοια να παραμένει ενεργό, κοινωνικά συνδεδεμένο και όσο το δυνατόν πιο αυτόνομο. Παράλληλα, σημαντικό μέρος της λογοθεραπευτικής παρέμβασης αφορά την εκπαίδευση των φροντιστών οι οποίοι μαθαίνουν αποτελεσματικές στρατηγικές επικοινωνίας, προσαρμοσμένες στις γνωστικές και γλωσσικές δυνατότητες του ατόμου, την εκπαίδευση στη χρήση εξωτερικών μνημονικών βοηθημάτων όπως ημερολόγια, ρολόγια και πίνακες μηνυμάτων, και την προσαρμογή του περιβάλλοντος.  Όπου κρίνεται απαραίτητο, εφαρμόζονται εργαλεία και στρατηγικές  επαυξητικής και εναλλακτικής  επικοινωνία, ώστε να υποστηρίζεται η έκφραση και η αλληλεπίδραση ακόμη και όταν ο λόγος παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες.

Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η λογοθεραπευτική και γνωστική παρέμβαση συμβάλλει στη διατήρηση της επικοινωνίας, στη βελτίωση της λειτουργικότητας και στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής, ιδιαίτερα στα πρώιμα στάδια της νόσου.

Υποστήριξη περιβάλλοντος
Η άνοια αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική συνθήκη τόσο για το άτομο όσο και για το περιβάλλον του. Η υποστήριξη των φροντιστών είναι απαραίτητη, καθώς το άτομο αλλάζει σταδιακά και οι επικοινωνιακές του ανάγκες διαφοροποιούνται. Η ενημέρωση, η εκπαίδευση και η συναισθηματική υποστήριξη του περιβάλλοντος συμβάλλουν στην καλύτερη διαχείριση της καθημερινότητας και στη διατήρηση της σχέσης και της επικοινωνίας.

Βιβλιογραφία
Clare L., Woods R.T. (2004). Cognitive training and cognitive rehabilitation for people with early-stage Alzheimer's disease.
Cotelli M., Manenti R., Zanetti O. (2012). Cognitive rehabilitation in Alzheimer's disease.
Kavé G., Levy Y. (2016). Language intervention in dementia.